Қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі дәнді дақылдар атауларына байланысты фразеологизмдер

Мақалада қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі дәнді дақылдар атауларына байланысты фразеологизмдер қарастырылады. Осыған орай, зерттеудің мақсаты – қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі дәнді дақылдар атауларын когнитивтік аспектіде салыстыра зерттеуге негізделеді. Әр ұлттың ерекшелігін оның тілі арқылы танып-түсіну қазіргі тілдік коммуникацияның маңызды мәселесі болып табылады. Сол себепті, алдымен, қазақ тіліндегі дәнді дақылдар атауларының мәнді семантикалық ерекшеліктерін сипаттау; екіншіден, орыс және ағылшын тілдеріндегі «дәнді дақылдар» ұғымының фразеологиялық мәнді семантикалық ерекшеліктерін сипаттау және туыс емес тілдердегі дәнді дақылдар атауларының лингвомәдени ерекшеліктерін салыстыра зерттеу міндеттері қойылды. Бұл мақаланың басты проблемасы – қазіргі уақытта осы тілдердің фразеологиялық жүйелерін салыстырмалы зерттеу жеткіліксіз дамығандығында. Айта кету қажет, ұзақ уақыт бойы қазақ тілінің фразеологизмдері терең ғылыми талдаудан өтізілмеген. Бұл мақалада тіларалық фразеологиялық бірліктерді зерттеуге және олардың арасындағы сәйкестікті анықтауға бағытталған орыс, ағылшын және қазақ тілдерінің фразеологиялық бірліктеріне салыстырмалы талдау жасалады. Мақаланы жазу кезінде теориялық және эмпирикалық әдістер қолданылды. Материал келесі зерттеу әдістерінің топтары арқылы жиналды: талдау, салыстыру, бақылау, модельдеу және үздіксіз іріктеу әдісі. Зерттеуге рецензиялау критерийлеріне сәйкес келетін 10 дереккөз енгізілді. Бұл зерттеудің материалын беделді қазақ, орыс және ағылшын фразеологиялық сөздіктерінен таңдалған қазақ, орыс және ағылшын фразеологиялық бірліктері құрады. Мақаланың негізгі қорытындылары – әр тілдің өзіндік фразеологиялық бірліктерінің болуында. Яғни, фразеологиялық бірліктердің белгілі бір ұқсастықтары мен айырмашылықтары бар, олар көбінесе тілдің, ұлттық мәдениеттің, құндылық басымдықтарының және әр халықтың менталитетінің айырмашылығына байланысты болады. Осыған орай зерттеудің құндылық деңгейі айқындалады. Зерттеу нәтижелерін этнолингвистика, лингвомәдениеттану, лингвистика т.б. салалар бойынша зерттеулерде, дәрістер мен практикалық сабақтарда, сөздіктер, мәтіндер құрастыруда қосымша дерек ретінде пайдалануға болады. 

1. Баркибаева Р.Р., Жолдасбекова Б.О., Баянбаева Ж.А. Русская фразеология: коннотативный аспект обучения. – Алматы: Казақ университеті, 2019. – 175 с.

2. Быкова О.И. Этноконнотация как вид культурной коннотации (на материале номинативных единиц немецкого языка): Монография. – Воронеж: Воронежский государственный университет, 2005. – 40 с.

3. Куанышбаева Г. Б. Особенности фразеологических оборотов казахского языка // Молодой ученый. – 2016. – №12 (116). – С. 1012-1014.

4. Мамедова Э.C., Кадымова A.A. Растительные фразеологические единицы // ELMİ İŞ. – (humanitar elmlәr üzrә aylıq beynәlxalq elmi jurnal). – 2019. – №1(2). – С. 3.

5. Маслова В.А. Лингвокультурология: Учеб. пособие для студ. высш. учеб, заведений. – Москва: Издательский центр «Академия», 2001. – 208 с.

6. Плисов Е.В. Образ хлеба в русской, немецкой и английской картинах мира // Вестник КРАУНЦ. Гуманитарные науки. – 2016. – №2(28). – С. 20-31.

7. Слободенюк Е.А. Создание образа британского и немецкого политика в современном медиадискурсе Великобритании в аспекте оппозиции «свой – чужой». – Нижний Новгород, 2016. – С. 26-33.

8. Солтанбекова О.Т., Калимова Ж.Ү. Сопоставительное изучение фразеологизмов в английском, русском и казахском языках (на материале фразеологического калькирования) // Абылай хан атындағы ҚазХҚжәнеӘТУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы. – 2020. – Т. 58. – №3. – С. 62-69.

9. Телия В.Н. Русская фразеология: Семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты. – Москва: Школа «Языки русской культуры», 1996. – 245 c.

10. Хасанова М.Т. Семантическая структура фразеологических единиц с компонентом цветообозначения в английском и казахском языках // Молодой ученый. – 2014. – №19 (78). – С. 682-687.

11. Юрина Е.А. Межъязыковая образность как лингвокогнитивный феномен. – Томск: Издательство Томского университета, 2020. – 160 с.