Сложные глаголы в казахском языке: структурно семантические особенности

В статье рассматриваются изучение глаголов, а также грамматическое и семантическое разграничение сложных глаголов в тюркском языковом пространстве на основе трудов исследователей М.Казембека, А.Н. Кононова, С.М. Малова, Н.Б. Баскакова и др. В казахском языкознании существует полемика о разделении сложных глаголов на основе грамматических показателей или же семантики, о разрешений и корректном подходе. Лексикализация сложных глаголов рассматривается на основе анализа Ж. Шакенова. Также уделено внимание принципам классификации сложных глаголов, различиям во взглядах и процессу закрепления терминов у А. Байтұрсынулы, А. Ысқақова, Ы. Мананова и других ученых. Одна из морфологических категорий – сложные глаголы – является началом функционально-семантической категории. Раскрытие смысловых возможностей сложных глаголов с функциональной точки зрения действительно является критерием их существования как семантической категории. Хотя семантическое поле характеризуется тем, что включает совокупность различных языковых средств, само по себе оно не имеет специального выражения. Вопросы функциональности рассматривались в трудах М. Жолшаевой, С. Қулманова, А. Жаңабековой и др. В данном исследовании анализируется, как использование и семантика сложных глаголов проявляются в современных газетно-публицистических текстах.

1. Байтұрсынұлы А. Он екі томдық шығармалар жинағы. Қазақ және орыс тілдерінде. Төртінші том. Тіл – құрал. – Астана, Алашорда, 2022. – 384 б.

2. Бегалиев Ғ., Н.Сауранбаев. Қазақ тілінің грамматикасы. – Алматы:

3. Қазақтың біріккен мемлекеттік оқу құралы баспасы, 1944. – 251 б.

4. Бондарко А.В. Основы функциональной грамматики. – Санкт-Петербург: Издательство Санкт-Петербургского университета, 1999. – 200 с.

5. Жаңабекова А. Қазақ тіліндегі функционалды-семантикалық темпоралдылық категориясы. – Алматы: Елтаным, 2012. – 154 б.

6. Жұбанов Қ. Қазақ тiлiнiң ғылыми куpсы жөнінен лекциялаp. – Алматы: Ана тілі, 2002. – 256 б.

7. Исаев С. Қазақ тілі. – Алматы, Мектеп, 1993. – 288 б.

8. Қазақ тілінің грамматикасы. – Алматы: Қазақтың біріккен мемлекеттік оқу құралы баспасы, 1944. – 251 б.

9. Қазақ тілінің грамматикасы. Морфология. 1-бөлім. – Алматы: Ғылым, 1967. – 350 б.

10. Қазақ тілінің функционалды грамматикасы. / Жауапты редактор: М. Малбақов. 2-кітап. – Алматы: Дайк Пресс, 2011. – 828 б.

11. Қазіргі қазақ тілінің сөзжасам жүйесі. – Алматы: Ғылым, 1987. – 368 б.

12. Құлманов С. Қазақ тіліндегі модалділік категориясының фукционалды-семантикалық өрістері. – Алматы, 2025. – 265 б.

13. Малов С.М. Памятники древнетюркской письменности. – Москва, АН СССР, 1978. – 467 б.

14. Маманов Ы. Қазіргі қазақ тілі. Етістік. – Алматы, Мектеп, 1966. – 153 б.

15. Маманов Ы. Қазақ тіл білімінің мәселелері. Құрастырған: Ғ. Әнес. – Алматы: Абзал-ай, 2014. – 640 б.

16. Момынова Б.Қ., Саткенова Ж.Б. Қазақ тілінің морфологиясы. Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2014. – 279 б.

17. Оразов М. Көмекші сөздер. – Ташкент: Наурыз, 1997. – 184 б.

18. Оразов М. Етістік (грамматикалық формаларының қалыптасуы мен дамуы). – Алматы: Ы. Алтынсарин ат. білім академиясының республикалық баспа кабинеті, 2001. – 387 б.

19. Оралбаева Н. Қазақ тіліндегі аналитикалық етістіктер. – Алматы, Анатілі, 1978. – 120 б.

20. Шакенов Ж. Қазақ тіліндегі күрделі сөздер мен күрделі тұлғалар. – Алматы, Мектеп, 1991. – 136 б.

21. Щербак А.М. Очерки по сравнительной морфологии тюркских языков (глагол). – Ленинград: Наука, 1981. – 181 стр.

22. Ысқақов А. Қазақ тілі. Морфология. – Алматы: Ғылым 1964. – 356 б.

23. Ысқақов А. Қазақ тілі. Морфология. – Алматы: Мектеп, 1991. – 399 б.