Мессенджер арқылы виртуалды коммуникация үдерісіндегі тілдік кодтардың ауысуы

Қазіргі таңда виртуалды қарым-қатынас форматы кейде шынайы қарым-қатынасты алмастырып жатады, бұл интернет-коммуникацияда тіркелген құбылыстарды (соның ішінде полилингвизм жағдайында жиі кездесетін феномендердің бірі ретінде тілдік кодтардың ауысуын) лингвистикалық шындықтың өзіндік көрінісі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Зерттеудің мақсаты виртуалды коммуникация үдерісіндегі тілдік кодтардың ауысу ерекшеліктерін анықтау және оның функцияларын айқындау болды. Зерттеу материалы ретінде Қазақстан Республикасында кең таралған WhatsApp мессенджеріндегі чаттардан коммуникацияға қатысушылардың әлеуметтік мәртебесі мен білім деңгейі шамалас болып келетін әрі тілдік кодтардың ауысуын айқын көрсететін 137 сөйлеу жағдаяты таңдап алынды. Коммуниканттардың көпшілігі – би- және полилингвтер. Полилингвизмнің көрініс тапқан басым түрі – координативті билингвизм (орыс-қазақ / қазақ-орыс). Сонымен қатар қарым-қатынас жағдайында үшінші тілдің (әдетте ағылшын тілінің) қатысуымен болатын код ауыстыру құбылысы байқалады. Зерттеу нәтижесінде интернет-коммуникация кезіндегі код ауысуының ең жиі кездесетін қызметі референциалдық функциясы екені анықталды. Сонымен бірге материалдың едәуір бөлігі эмотивтік қызметінің жоғары жиілігін, сондай-ақ метатілдік және директивтік функциялардың бар екенін де көрсетеді. Жүргізілген зерттеу интернеткоммуникация ерекшеліктерін зерттеуге және қазақ-орыс / орыс-қазақ билингвизмі жағдайындағы (үшінші – ағылшын тілінің элементтерімен) код ауысуының басым функцияларын зерделеуге белгілі бір дәрежеде үлес қосады. Зерттеу нәтижелерін социолингвистика мәселелері мен көптілділік жағдайындағы тілдердің қызмет етуіне қатысты элективті курстарды оқыту барысында практикалық тұрғыдан қолдануға болады.  

1. Булгарова Б.А., Брагина М.А., Новосёлова Н.В., Золотых Е.А. Теоретико-методологические основы классификации и типологизации билингвизма // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Вопросы образования: языки и специальность. – 2017. – Т. 14. №3. – С. 384-392. DOI: https://10.22363/2312-8011-2017-14-3-384-392

2. Виды лингвистического анализа: учебное пособие в 3 частях. Ч. 3. / Е.А. Абрамова [и др.], под ред. проф. М. В. Пименовой. Владимирский Гос. ун-т им. Столетовых. – Владимир: Изд-во ВлГУ, 2017. – 159 с.

3. Габибова К.А. Характерные особенности виртуальной коммуникации // Инновационная траектория развития лингвистических исследований в современном мире. Электронный сборник научных трудов. Избранное. / Сост. В.М. Шахназарян; под ред. Н.Ф. Михеевой. – Москва: Центр СНИ и ОТ, 2021. – С. 23-28.

4. Красина Е.А., Жаббалла М.Х. Переключение кодов: современное состояние // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Теория языка. Семиотика. Семантика. – 2018. – Т. 9. №2. – С. 403-415. DOI: https://10.22363/2313-2299-2018-9-2-403-415

5. Кушакова Н.О. Специфические жанры sms-дискурса // Коммуникативные исследования. – 2016. – №1 (7). – С. 60-72.

6. Aliaskar, A.S. Challenges of Bilingualism: Code-Switching and Language Dominance in the Context of Kazakhstan. Bulletin of the Eurasian Humanitarian Institute. 2024. No 2. Pp. 8-13. DOI: https://doi.org/10.55808/1999-4214.2024-2.01

7. Appel, R., Muysken, P. Language contact and bilingualism. London, Baltimore, MD: Edward Arnold, 1987. 213 p.

8. Blom, J.P., Gumperz, J. Directions in Sociolinguistics. The Ethnography of Communication. New York: Holt, Rinehart and Winston Inc., 1972. Pp. 407-434.

9. Chomsky, N. The Minimalist Program. Cambridge, Mass.: MIT Press, 1995. 426 p.

10. Haugen, E. Bilingualism in the Americas: A bibliography and research guide. Alabama: University of Alabama Press: Publication of the American Dialect Society, 1956. 159 p.

11. Heredia, R. , Altarriba, J. Bilingual Language Mixing: Why Do Bilinguals Code-Switch? Current Directions in Psychological Science, 2001. Vol. 10. Issue 5. Pp. 164-168.

12. Myer-Scotton, C. Contact Linguistics: Bilingual encounters and grammatical outcomes. Oxford: Oxford University Press, 2002. 360 p.

13. Poplack, Sh. Code-switching (Linguistic). In: International Encyclopedia of the Social and Behavioral Sciences. Edited by Smelser Niel and Baltes Paul. Amsterdam: Elsevier Science Ltd, 2001. Pp. 2062-2065.

14. Singh, R. Grammatical constraints on code-switching: Evidence from Hindi – English. Canadian Journal of Linguistics. 1985. No. 30. Pp. 33-45.

15. Weinreich, U. Languages in contact. The Hague: Mouton, 1968. 149 p.