Лексико-семантическое поле паремии с семой «смерть» в произведениях Шакарима

В статье анализируется лексико-семантическое поле паремий с семой «смерть» в произведениях Шакарима Кудайбердиулы. Цель исследования – проанализировать смысловые особенности концепта «смерть» на  основе пословиц и поговорок в произведениях поэта. В рамках лингвокультурологии предпринята попытка  определить взаимосвязь языка и культуры, уточнить понятие концепта, его структуру, методы исследования, а также описать лексико-семантическое поле паремий с семой «смерть». Научно-методологическую основу работы составили труды по когнитивной лингвистике и психолингвистике. Материалом исследования послужили языковые данные: словарные статьи и тексты стихов Шакарима Кудайбердиулы. Новизна исследования определяется комплексным описанием лексико-семантического поля концепта «смерть» в паремиологическом пространстве произведений поэта с привлечением языкового и лингвокультурного анализа. Теоретическая ценность работы заключается в выявлении способов актуализации образа мира в стихах Шакарима через концепт «смерть» и в создании основы для дальнейших исследований в области когнитивной лингвистики и лингвокультурологии. В исследовании проанализировано концептуальное поле, представленное в словарных определениях, его отражение во фразеологизмах и пословицах, а также лексико-семантическое поле паремий с семой «смерть» в стихах поэта.

1. Бабалар сөзі. Жүз томдық. Т.66: Қазақ мақал-мәтелдері. – Астана: «Фолиант», 2010. – 350 б.

2. Баласағұн Ж. Құтты білік. – Алматы: «BRK Press», 2019. – 580 б.

3. Динаева Б. Қазақ мақал-мәтелдерінің прагма-когнитивтік аспектісі: Монография. – Астана, 2013. – 160 б.

4. Диуани хикмет. – Алматы: «Нұрлы әлем», 2010. – 296 б.

5. Жаманбаева Қ.Ә. Тіл қолданысының когнитивтік негіздері: эмоция, символ, тілдік сана. – Алматы: Ғылым, 1998. – 140 б.

6. Ислам А. Ұлттық мәдениет контексіндегі дүниенің тілдік суреті (салыстырмалы-салғастырмалы лингвомәдени сараптама): Филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. – Алматы, 2004

7. Кенжеахметұлы С. Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. – Алматы: Атамұра, 2013. – 384 б.

8. Қазақ әдеби тілінің сөздігі. Т.:12 / Құраст.: Ж.Манкеева, С.Бизақов, Ә.Жүнісбек. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2009. – 752 б.

9. Қазақстан. Ұлттық энциклопедия / Бас ред. Б.Аяған. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, 2003. – 720 б.

10. Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігі. Кеңесбаев І.К. – Алматы, Қазақ ССР-нің «Ғылым» баспасы, 1977. – 712 б.

11. Қоңдыбай С. Арғықазақ мифологиясы. – Алматы: Дайк-Пресс, 2004. – 512 б.

12. Құдайбердіұлы Шаһкәрім шығармаларының үш томдық жинағы. Т.1: Қажыма, ойым, қажыма. – Алматы: Абай клубы, 2008. – 408 б.

13. Манкеева Ж. Қазақ тіл білімінің мәселелері. – Алматы: «Абзал-ай» баспасы, 2014. – 640 б.

14. Маслова В.А. Введение в когнитивную лингвистику: учеб.пособие. – М.: Флинта: Наука, 2007. – 296 с.

15. Нұрдәулетова Б.И. Когнитивтік лингвистика. Оқулық. – Алматы: ҚР ЖОО қауымдастығы, 2011. – 312 б.

16. Фрумкина Р.М. Психолингвистика: учеб. пособие для студ. выш. учеб. заведений. – М.: Издательский центр «Академия», 2007. – 320 с.

17. Шаңбай Т. Ұғым мәдениеті (Шәкәрім шығармашылығы аясында). – Алматы: Раритет, 2009. – 352 б.

18. Naumovska O. Concept of «death» in Ukrainian fairy tales // Bibliotekarz Podlaski, №4. – 2020. – pp. 69-86. https://doi.org/10.36770/bp.546

19. Vilarroig-Martín J. Antropología del hombre mortal y morituro. A propósito de la muerte en Julián Marías. // Pensamiento. Revista De Investigación E Información Filosófica. №291, 2020. – pp. 1173-1183. https://doi.org/10.14422/pen.v76.i291.y2020.018