Әлеуметтік-лингвистикалық зерттеулердегі уақыт пен кеңістік категорияларының репрезентациясы

Зерттеудің мақсаты – қазіргі социолингвистикалық зерттеулерде уақыт пен кеңістік категорияларын репрезентациялауға негіз болатын лингвистикалық тәсілдер мен қағидаттарды анықтап, жүйелеу, сондай-ақ респонденттердің тілдің қызмет етуі мен дамуына ықпал ететін социолингвистикалық факторлар туралы көзқарастарын зерделеу. Мақалада 2024-2026 жылдары жарияланған социолингвистикалық зерттеулердегі уақыт пен кеңістік категорияларының репрезентациясына қатысты лингвистикалық тәсілдер мен қағидаттарға жүргізілген аналитикалық шолудың нәтижелері, сондай-ақ 2025-2026 жылдары Солтүстік Қазақстан облысының оқытушылары мен магистранттары және бірқатар шетелдік ғалымдардың қатысуымен жүргізілген эмпирикалық зерттеудің нәтижелері ұсынылған. Әдебиеттерге жасалған шолу нәтижелері кесте түрінде жүйеленіп, эмпирикалық зерттеу нәтижелері диаграммалар арқылы ұсынылып, талданды. Зерттеу барысында талдау, синтездеу, құрылымдау, авторлар жинақтаған деректерді және бұрын жарияланған ғылыми зерттеулердің нәтижелерін жалпылау әдістері қолданылды. Зерттеу нәтижелері елу екі респонденттің басым бөлігі ғылыми зерттеулерді жүргізудің негізгі тәсілдерінің бірі ретінде диахрониялық тәсілге басымдық беретінін көрсетті. Респонденттер тіл мен әлеуметтік контекстің өзара байланысын ескеруге бейім, сондай-ақ неологизмдер мен кірме сөздерді тілдің қызмет етуіне ықпал ететін маңызды факторлар ретінде қарастырады. Авторлар тілдің цифрлануы мен жасанды интеллектінің ықпалын ескергеніне қарамастан, респонденттердің уақыт пен кеңістікті ұғынудың орнықты менталдық негіздерінің бірі ретінде дәстүрлі тарихи (диахрониялық) көзқарасқа әлі де сүйенетіндігі туралы қорытындыға келеді.

1. Иванов В.В. Развитие теоретических принципов исследования языкового ландшафта в контексте городского многоязычия // Полилингвиальность и транскультурные практики. – 2023. – Т. 20. №3. – С. 426–435. https://doi.org/10.22363/2618-897X-2023-20-3-426-435.

2. Криворучко А.И., Кан Синьюнь. Лингвотопологическое моделирование процесса перевода: к общим основаниям // Виртуальная коммуникация и социальные сети. – 2024. – Т. 3. №4. – С. 309–315. https://doi.org/10.21603/2782-4799-2024-3-4-309-315.

3. Малахова В.Л. Динамико-системные принципы синергетики в функциональной лингвистике // Филологические науки в МГИМО. – 2021. – Т. 7. №3. – С. 24–33. https://doi.org/10.24833/2410-2423-2021-3-24-33.

4. Флоренский П.А. Статьи и исследования по истории и философии искусства и археологии. – Москва: Мысль, 2002. – 446 с.

5. Флоренский П.А. Мнимости в геометрии. Расширение области двухмерных образов геометрии (опыт нового истолкования мнимостей). – Москва: URSS, 2009. – 69 с.

6. Фурсова И.Н. Когнитивный подход в переводоведении // Lingua Mobilis. – 2013. – №6 (45). – С. 66–73. URL: https://elibrary.ru/rictaa.

7. Best, J.V., Kahn, J.W. Research in Education. Boston: Pearson Education, 2012. (in English)

8. Brown, J.D. Research Methods for Applied Linguistics: Scope, Characteristics, and Standards. London: Routledge, 2014.

9. Collart, A. Mind your language and your cues when judging the past: conference proceedings. [S.l.]: Academia Sinica, 2024. URL: https://aymeric-collart.github.io/talks/

10. de Saussure F. Course in General Linguistics. London: Duckworth, 1983. 236 p. (in English)

11. Eko, Sugiarto, I. Ketut, Suardana, Ni Nyoman, Ayu Tri Hidayanti, Komang, Astiari. Systemic functional linguistic based on semantic web // Jurnal Ilmiah Ilmu Pendidikan. 2024. Pp. 465–479. https://doi.org/10.54371/jiip.v7i11.6162

12. Hasanova, K.N. Historical-Comparative Linguistic Analysis of the Reduction Principle in Prose Texts // Path of Science. 2022. Pp. 4017–4022. https://doi.org/10.22178/pos.82-15.

13. Lozowski, P. In Search of Panchrony: Saussure versus Cognitive Linguistics // Lublin Studies in Modern Languages and Literature. 2023. Vol. 47. No. 2. Pp. 153–164. https://doi.org/10.17951/lsmll.2023.47.2.153-164

14. McEnery, T., Brezina, V. The Fundamental Principles of Corpus Linguistics. Cambridge: Cambridge University Press, 2022. 326 p. https://doi.org/10.1017/9781107110625

15. Pandey, G.P. Foundations and Frameworks of ELT and Applied Linguistics Research: Principles, Processes and Practices // International Journal of Social Sciences and Management. 2024. Pp. 126–135. https://doi.org/10.3126/ijssm.v11i4.70984

16. Vakhovska, O. The Continuity of Panchrony in Modern Linguistics // International Humanitarian University Herald. Philology. 2024. Pp. 29–34. https://doi.org/10.32782/2409-1154.2024.68.7

17. Wu, Chenghui. Book Review: The Fundamental Principles of Corpus Linguistics. Tony McEnery and Vaclav Brezina // Digital Scholarship in the Humanities. 2023. Pp. 1–3. https://doi.org/10.1093/llc/fqad031