Қазақстандық және британдық дискурстағы ономастикалық ерекшеліктер

Бұл мақалада Қазақстан мен Ұлыбританияның жаңалықтар дискурсындағы гомоантропонимдер, топонимдер және омонимдер сияқты ономастикалық бірліктердің тілдік ерекшеліктері талданады. Бұл талдауда пайдаланылған деректер көзі «Хабар», «24 Қазақстан», «ҚазТАГ», «Таймс», «Гардиан», «Индепендент», «Дейли Телеграф» және «Бақылаушы» сияқты беделді бұқаралық ақпарат құралдарының тақырыптары, жаңалықтар мақалалары және қысқаша баяндамалары болып табылады. Атап айтқанда, мақалада ономастикалық бірліктердің әлеуметтік-мәдени және тілдік контекст жағдайында белгілі бір прагматикалық мақсаттарды орындауға қалай көмектесетіні талданады. Зерттеу барысында бірнеше тұжырымдарға қол жеткізілді. Біріншіден, Қазақстан мен Ұлыбританияның жаңалықтар дискурстарында мәтіннің стилистикалық әсерін және прагматикалық функциясын күшейту мақсатында тілдік ойындарды әзірлеу үшін полисемантикалық элементтер (ономоантропонимдер, ономотопонимдер және кейде ономофитонимдер) қолданылады. Бұл айырмашылықтар атау құрылымдарының айтарлықтай ерекшеленетінін көрсетеді; Қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдары мамандық белгілері мен сын есімдерді қолдана отырып, формальды және айқын көп компонентті атау жүйелерін қолданса, британдық аналогтар қысқа екі компонентті құрылымдарға артықшылық береді және әртүрлі лақап аттар, метафоралар мен символдарды, соның ішінде кемсітушілік саяси және мәдени белгілерді қолданады. Зерттеу нәтижелері сонымен қатар Қазақстан мен Ұлыбритания жаңалықтар дискурстарында стилистикалық экспрессияны және прагматикалық функцияны күшейтетін тілдік ойындарды жасау үшін полисемантикалық ономастикалық бірліктер мысалы, жалқы есімдер, антропонимдер және кейде топонимдер қолданылатынын көрсетеді. Атап айтқанда, қазақстандық БАҚ мамандық белгілері мен сын есімдері бар формальды, көп компонентті атау жүйелерін артық көреді, ал британдық БАҚ лақап аттар, метафоралар мен символдарды, соның ішінде кемсітушілік саяси сілтемелер мен мәдени белгілерді пайдаланатын қысқа, екі компонентті құрылымдарды артық көреді. Бұл зерттеулер топонимдер мен саяси атаулардың мәдени символ ретінде қолданылуының маңызын көрсетеді, өйткені олар билікке, ұлтшылдыққа, идеология мен саясатқа қатысты мағыналарды қамтиды. Авторлар бұл нәтижелердің лингвистикалық талдауда ғана емес, мәдениетаралық коммуникацияны зерттеуде және топонимикалық сөздіктерді әзірлеуде де қолданбалы маңызы бар деген қорытынды жасайды.

1. Вороничев, О.Е. О типах и стилистических качествах ономастических доминант каламбура. Уральский филологический вестник. – T. 2. – Уральск, 2016. – C. 74-82.

2. Нурекенова А.Д., Амиров А.Ж., Тлеулесова А.Ш. Исследование ономастических названий в период независимого Казахстана. Tiltanym. – №100 (4). – Алматы, 2025. – С. 70-80. DOI: https://doi.org/10.55491/2411-60762025-4-70-80

3. Суюнбаева, А.Ж., Шелестюк, Е.В., Питина, С.А. Лингвокультурологический подход к анализу образа гражданина. Tiltanym. – №100 (4). – Алматы, 2025. – С. 180-195. DOI: https://doi.org/10.55491/2411-6076-2025-4-180-195

4. Abu, A., Saurbayev, R., Altynbekova, Pogozheva, Yerekhanova, F., Agalieva, N., Omarov, N. (2024) Role of CodeSwitching and Componential Analysis in Conflictogeme Transfer in English, Russian, and Kazakh Media. Eurasian Journal of Applied Linguistics. 10(3). Pp. 230-244. DOI: http://dx.doi.org/10.32601/ejal.10321 (in English)

5. Bakhytzhanova, A., Bekmukhambetova, S.B., Utemissova, E.K., Zhanzhigitov, S. (2025) Linguo-Conceptual and Linguocultural Analysis of the Concept “Memory”: Semantic Typology of Kazakh-Russian-English Phraseology. Theory and Practice in Language Studies. 15(12). Pp. 4162-4171. DOI: https://doi.org/10.17507/tpls.1512.36 (in English)

6. Campbell, B. (2013) Onomastics: The study of names. Oxford: Oxford University Press. (in English)

7. Dalkɪlɪç, O.V. (2025) Derivatives of the Anthroponym Yesenin. Issues of Onomastics. Vol. 22(1). Pp. 298-318.] https://doi.org/10.15826/vopr_onom.2025.22.1.013 (in English)

8. Dossanova, A.M., Maral, A.M., Sharshova, R.N. (2025) Linguopragmatic features of the discourse markers. Bulletin of KazUIR and WL named after Abylai Khan. Almaty. No. 3(78). Pp. 186-200. DOI: https://doi%20org/10.32523/2616-678X-2025-153-4-62-74 (in English)

9. Karibekova, А., Turarova, А. (2025) Kazakh language and Briticism. Izvestija KazUMOiMja imeni Abylaj hana. No. 3(78). S. 186-200. [Karibekova, А., Turarova, А. (2025) Kazakh language and Briticism. News of KazUIR and WL named after Abylai Khan, Almaty. No. 3(78). Pp. 186-200.] DOI: https://doi.org/10.48371/PHILS (in English)

10. Martynenko, I.A. (2020) On the term “cognitive toponymy”. Russian Linguistic Bulletin. 3(23). https://doi.org/10.18454/RULB.2020.23.3.15 (in English)

11. Mensah, E.O. (2024) Name This Child: Religious Identity and Ideology in Tiv Personal Names. A JOURNAL OF ONOMASTICS. 72(4). Pp. 12-23. DOI: 10.5195/names.2024.2716 (in English)

12. Nurekenova, A.D., Amirov, A.Zh., Tleulesova, A.Sh. (2025) Issledovanie onomasticheskih nazvanij v period nezavisimogo Kazahstana. Tiltanym. Almaty. No. 100(4). S. 70-80. [Nurekenova, A.D., Amirov, A.Zh., Tleulesova, A.Sh. (2025) A study of onomastic names during the period of independent Kazakhstan.

13. Onalbayeva, A., Zhumagulova, B., Toktarova, T., Aliyeva, D., Kadyrov, Z., Yesmatova, M. (2024) Linguocultural Aspects of the Concept of "Qonaqjailylyq" (Hospitality). Forum for Linguistic Studies. 6(6). Pp. 1123–1137. https://doi.org/10.30564/fls.v6i6.7694 (in English)

14. Schaefer, W. (2010) Onomastics: Classification and Structural Analysis. Oxford: Oxford University Publishing. (in English)

15. Shakirova, T., Zhumagulova, Zh., Abitiyarova, A., Botabayeva, Zh. (2026) Semantics and Functions of Anthroponyms in the Kazakh Heroic Epic “Koblandy Batyr”. International Journal of Society, Culture, & Language. 14(1). https://doi.org/10.22034/ijscl.2025.2073192.4220 (in English)

16. Sunand, Y., Jiang, X. (2023) An Exploration of River Names in China. A JOURNAL OF ONOMASTICS. 71(1). DOI 10.5195/names.2023.2410 (in English)

17. Yerekhanova, F.T., Satylkhanova, G.A., Zhorabekova, A.N. (2023) Brief characteristics of proper names. BULLETIN of the Eurasian National University. Philology series, Astana. №145 (4). Pp. 19-34.] DOI: https://doi.org/10.32523/2616-678X-2023-145-4-19-34 (in English)

18. Yuti, Islamiyah, H., Hermaliza, H. (2024) Teun A Van Dijk's critical discourse analysis on kompas.com news language literacy. Journal of Linguistics Literature and Language Teaching. 8(1). Pp. 463-476. DOI: https://doi.org/10.30743/ll.v8i1.9280 (in English)