Қазақ және ағылшын тілдеріндегі космонимдік концептілердің кумулятивтік қызметі

Мақалада қазақ және ағылшын-кельт мәдениеттеріндегі космонимдік концептілердің кумулятивтік қызметі салыстырыла талданады. Космос атаулары этностың дүниені тану тәжірибесін, табиғатпен қарымқатынасын, моральдық және рухани бағдарларын жинақтайтын мәдени-семиотикалық құрылым ретінде қарастырылады. Зерттеудің мақсаты Темірқазық Polaris, Жетіқарақшы Big Dipper, Үркер Pleiades, Құс жолы Milky Way концептілік жұптарының мәдени-когнитивтік қызметін анықтау. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы космонимдердің тек астрономиялық белгілер емес, ұрпақаралық мәдени жадты жеткізуші тілдік-символдық репозиторий екенін көрсетуімен айқындалады. Зерттеу барысында салыстырмалы лингвомәдени талдау, мифопоэтикалық интерпретация және семантикалық талдау әдістері қолданылды. Нәтижесінде қазақ дүниетанымында космостық атаулар экологиялық-тәжірибелік білімді, әлеуметтік мінез нормаларын және рухани бағыттылықты бекітетін тұрақты мәдени код қызметін атқаратыны анықталды; ал ағылшын-кельт дәстүрінде олар көбіне эстетикалық және символдық қабаттарда сақталған. Зерттеу нәтижелері этнолингвистика мен лингвомәдениеттану салаларында мәдени жадыны сипаттайтын концептілік жүйелерді әрі қарай талдауға негіз болады.

1. Әбутәліп О.П. Халықтық күнтізбенің лингвосемиотикалық аспектісі: қазақ күнтізбесін тілдік құрылымдар тұрғысынан қарастыру маңыздылығы // Тілтаным. – 2016. – №1. – 54-59-бб.

2. Әбішев Х. Аспан сыры. – Алматы: Қазақ мемлекеттік саяси әдебиет баспасы, 1962. – 251 б.

3. Гаркавец А.Н. Қазақ космологиялық лексикасының тарихи-мәдени сипаты // Тілтаным. – 2020. – №4. – 19-28бб.

4. Жанұзақ Т. С. Қазақ ономастикасы: Атаулар сыры. Т. 3 / Жауапты ред. К.Ш. Хұсайын. – Алматы: ДайкПресс, 2007. – 520 б.

5. Жанұзақ Т. Қазақ ономастикасы: бес томдық / Халықаралық Түркі академиясы. – Нұр-Сұлтан, 2021.

6. Қондыбай С. Арғықазақ мифологиясы. 3-кітап. – Алматы: Дайк-Пресс, 2004. – 504 б.

7. Allen, R.H. Star Names: Their Lore and Meaning. New York: Dover Publications, 1963. 563 p.

8. Bogle, J.A Pilgrimage to Walsingham, ‘England’s Nazareth’. EWTN Global Catholic Television Network (Great Britain). 25 Sept. 2011. URL: https://ewtn.co.uk/article-a-pilgrimage-to-walsingham-englands-nazareth/

9. Chaucer, Geoffrey. Troilus and Criseyde. Reprint edition, 1926. 1 v. (Internet Archive digital edition).

10. Gullberg, S.R., Hamacher D.W., Martín-López A., Mejuto J., Munro A.M., Orchiston W. A Cultural Comparison of the “Dark Constellations” in the Milky Way // Journal of Astronomical History and Heritage. 2020. Vol. 23(2). Pp. 390-404.

11. Hesiod. Works and Days. Translated by Hugh G. Evelyn-White. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1914.

12. Ministry of Defence (Navy). Admiralty Manual of Navigation. Volume 2. London: Her Majesty’s Stationery Office, 1973. 350 p.

13. Salimpour, S., Fitzgerald, M. Astronomy and Culture. Science & Education. 2024. Vol. 33. Pp. 613-640. DOI: 10.1007/s11191-022-00389-1.

14. Shakespeare, W. The Tragedy of Julius Caesar. Edited by Barbara A. Mowat and Paul Werstine. Washington, D.C.: Folger Shakespeare Library, 1992.160 p.

15. Snabekova, M., Atabayeva, M., Nurtayeva, A., Balabekova, K., Yessimkulova, S., Koptleuova, K. A Comparative Study of Kazakh and English Cosmonyms: Linguistic, Cultural, and Epistemological Insights. Forum for Linguistic Studies, 7(10), 1224-1236. (2025). DOI: https://doi.org/10.30564/fls.v7i10.11198