Авторская интенция в публицистическом дискурсе (на материале статьи А. Кекилбаева «Нарыққа да парық керек»)

В данной статье проводится анализ публицистической работы народного писателя Казахстана, государственного и общественного деятеля, известного публициста А. Кекилбаева «Нарыққа да парық керек», посвящённой социально-экономической проблематике. Объектом исследования становится не только содержательный аспект текста, но и коммуникативное взаимодействие между автором и читателем, механизмы целенаправленного воздействия, а также контекстуальные и социальные факторы. В статье осуществляется лингвистический анализ взглядов автора на национальное мировоззрение, общественное сознание и социальные трансформации периода независимости. Анализ текста позволяет выявить авторскую интенцию, а также возможности языковых средств, направленных на воздействие на адресата. В исследовании применяются методы прагматического, критического дискурсивного (CDA), риторического, стилистического, интенционального (контекстная модель Т. ван Дейка), а также интертекстуального анализа. Статья «Нарыққа да парық керек» оценивается как важный публицистический источник, отражающий экономические трудности, социальную стратификацию и духовный кризис первых лет независимости. В ходе анализа выявляются идеологические позиции автора, его морально-этические ориентиры. Специальное внимание уделяется его языковым стратегиям, оценочной лексике, особенностям использования национально-культурных кодов и приемам обращения к прецедентным единицам. Выявленные в тексте выразительные средства рассматриваются как языковые и когнитивные механизмы, усиливающие воздействующий потенциал дискурса. В целом статья представляет собой комплексное научное исследование, раскрывающее возможности публицистического дискурса А. Кекилбаева. Полученные результаты могут быть использованы в исследованиях по персонологии, дискурс-анализу, кекильбаеведению, стилистике текста и прагматике. 

1. Aғымедуллаева Н.Б. Медиадискурс ерекшеліктері: лингвомәдени аспект (қазақ және ағылшын медиа материалдары негізінде). – Ақтөбе, 2025. – 197 б.

2. Ақбай Н.Е. Абай жолы энциклопедиясы. – Алматы: Арда, 2008. – 504 б.

3. Ашева А. Жанрово-тематические особенности публицистического дискурса элитарной языковой личности (на материале публицистики С. Рассадина) // Альманах современной науки и образования. – 2013. – №11 (78).

4. Әміров Р. Газет тілінде ұшырасатын кейбір сөз тіркестері жөнінде // Тіл мәдениеті және баспасөз. – Алматы: Ғылым, 1972. – 224 б.

5. Бизақов С. Синонимдер сөздігі. – Алматы: Арыс, 2007. – 640 б.

6. Буряковская В.А. Коммуникативные характеристики массовой культуры в медийном дискурсе (на материале русского и английского языков): монография. – Волгоград: Волгогр. науч. изд-во, 2010.

7. Бүркітов О. Қазақ әдеби тілінің публицистикалық стилі: филол. ғылым. канд. ... автореф.: 10.02.02. – Алматы, 1996. – 29 б.

8. Добровольский Д.О., Зализняк А.А. «Риторический вопрос» в лингвистике и в речи // Слово.ру: балтийский акцент. – 2025. – Т. 16. – №2. – С. 53-70. doi:10.5922/2225-5346-2025-2-3.

9. Есенова Қ. Қазіргі қазақ медиамәтінінің прагматикасы (қазақ баспасөз материалдарының негізінде). – Алматы, 2007. – 450 б.

10. Ерсұлтанова Г. Публицистикалық дискурстағы тілдік тұлға: PhD диссертациясы. – Алматы, 2020. – 185 б. Жумагулова А.М., Каримова Б.Ж. Публицистикалық дискурс және әлеуметтік-коммуникативтік арақатынас // ҚазҰУ Хабаршысы. Журналистика сериясы. – 2021. – №3(61). https://doi.org/10.26577/HJ.2021.v61.i3.03

11. Кекілбайұлы Ә. Азаттықтың ақ таңы (Уақыт мінбесінен айтылған сөз). – Алматы, 1998. – 736 б.

12. Кембаева А.Т., Жұбай О.С., Екер С. Шерхан Мұртаза шығармашылығындағы көркем және публицистикалық дискурстағы ұлттық діл көрінісі // А. Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. – 2025. – №1 (135). – 185-197-бб.

13. Клушина Н.И. Стилистика публицистического текста. – Москва: Медиа-Мир, 2008. – 242 с.

14. Ковешникова М.Н. Речевая манипуляция и приемы речевого манипулирования // Царскосельские чтения. – 2014. – Т. 1. – №18. – С. 387-395.

15. Кожина М.Н., Дускаева Л.Р., Салимовский В.А. Стилистика русского языка. – Москва: Флинта: Наука, 2008. – 464 с.

16. Құрманбайұлы Ш., Исақова С., Мизамхан Б. және т.б. Қазақ тілінің кірме сөздер сөздігі. – Алматы: Ұлттық аударма бюросы, 2019. – 596 б.

17. Манкеева Ж., Бизақов С., Жүнісбек Ә. және т.б. Қазақ әдеби тілінің сөздігі. Он бес томдық. 11-том. – Алматы, 2011. – 752 б.

18. Момынова Б. Қазақ тіліндегі қоғамдық-саяси лексика: әлеуметтік-бағалауыштық сөзжасам. – Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 140 б.

19. Сарбасова А.Е., Кубаева А.Г. Газет тақырыпаттарындағы прагматикалық әлеуетті арттырушы тілдік құралдар (Ақтөбелік «Эврика» газеті мысалында). – 2024. – Т. 74. – №3. https://doi.org/10.48371/PHILS.2024.3.74

20. Смағұлова Г. Мағыналас фразеологизмдер сөздігі. 2-басылым. – Алматы: Елтаным, 2010. – 252 с.

21. Сыздық Р. Тілдік норма және оның қалыптануы. – Астана: Елорда, 2001. – 230 б.

22. Уәли Н. Қазақ сөз мәдениетінің теориялық негіздері: докт. дис.: 10.02.02. – Алматы, 2007. – 329 б.

23. Фильчук Т.Ф. Современный публицистический дискурс в контексте постмодернистской парадигмы // Вестник Харьковского университета. Серия: Филология. – 2010. – №58. – С. 57-62.

24. Dor, D. On newspaper headlines as relevance optimizers. Journal of Pragmatics. 2003. Рp. 695-721.

25. Fairclough, N. Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman, 1995.

26. Makhambetova, A., Khabiyeva, A., Rsaliyeva, N., Yermekova, Zh., Kozhakhmetova, F., Magzhan, S. Cognitive and Pragmatic Potential of the Language of Political Leaders. Forum for Linguistic Studies. 2025. Vol. 07. No. 3.

27. Van Dijk, T.A. Discourse, context and cognition. Discourse Studies. 2006. Vol. 8. No. 1. Pp. 159-177.