Азаматтың бейнесін талдауға лингвомәдениеттанымдық көзқарас

Зерттеуде ұжымдық санада/тілдік санада азаматтың бейнесін қалыптастыратын орыс және қазақ студенттерінің ассоциативтік реакциялары қарастырылады. Сауалнама, ассоциативтік эксперимент және лингвомәдени өріс әдістері пайдаланылады. Тұрақты ядролық және перифериялық ассоциативтік реакциялар анықталды. Тілдік санадағы азамат бейнесі мәдени-тарихи құзыреттілікті, тілдік (лингвомәдени) және жеке (құндылық) аспектілерді қамтиды деген пікір айтылады. Азаматтың бейнесі әртүрлі ұлттардың өкілдерін біріктіруге қабілетті, жалпыланған, белгілі бір шамада әмбебап мазмұнға ие болуы тиіс көпмәдениетті ортада ерекше маңызға ие болады. Сондай-ақ мәдениетаралық коммуникацияны мәдениеттану тұрғысынан оқыту мәселелері баяндалады, заманауи мәдениеттану тәсілдеріне сипаттама беріледі, тілдік материалдармен жұмыс істеу кезінде мәдени компонентті есепке алуға баса назар аударылады. Азаматтың бейнесi көптiлдi және көпмәдениеттi халық өмiрi бойы сақталып келе жатқан орнықты тарихи-мәдени, тiлдiк және құндылықтық компоненттерге толы. Авторлар лингвомәдени бейнені зерттеу перспективалары шет тілі/екінші тіл ретінде ұлттық тілді оқып-үйренетін студенттер мен шетелдіктердің көпмәдениетті құзыреттілігінің салыстырмалы базасын кеңейтумен байланысты болуы мүмкін деп пайымдайды. Алынған нәтижелер екі топтың да ортақ тарихи өткенін және олардың азаматтық құндылықтарындағы ұқсастықтарды көрсетеді, бірақ жеке күндердің, тарихи оқиғалардың және азаматтық қасиеттердің маңыздылығындағы айырмашылықтарды анықтайды.

1. Алефиренко Н.Ф. Лингвокультурология: ценностно-смысловое пространство языка: учеб. пособие. – Москва: Флинта: Наука, 2010. – 288 с.

2. Вербицкая Л.А. (ред.) Практика организации и проведения экзамена по русскому языку как иностранному, истории России и основам законодательства РФ: методическое пособие. / А.В. Должикова, Л.П. Клобукова, А.А. Парфенов и др. – СПб.: РОПРЯЛ, 2017.

3. Верещагин Е.М. Язык и культура: лингвострановедение в преподавании русского языка как иностранного. / Е.М. Верещагин, В.Г. Костомаров. – 3-е изд., перераб. и доп. – Москва: Русский язык, 1983. – 256 с.

4. Воробьев В. В. О понятии поля в лингвистике и культурологии (общие принципы). // Русский язык за рубежом. – 1991. – 5:101-106.

5. Горбанева В.В. Потенциал поэтических произведений в формировании профессионального уровня знания компонента поликультурной компетентности учащихся старших классов. // Научное мнение. 2015. – 5: 164-171.

6. Данилюк А.Ю., Кондаков А.М., Тишков В.А. Концепция духовно-нравственного развития и воспитания личности гражданина России. – Москва: Просвещение, 2009.

7. Живодрова Т.А. К вопросу о «поликультурной компетентности». Проблемы современного образования. – 2017. – 3:70-75.

8. Карушева Ю.М. Образ Родины глазами эмигрантов из России в США и россиян: сравнительный анализ (на материалах интервью). // Женщина в российском обществе. – 2021. – № 3. – С. 85-98.

9. Копжасарова У.И., Роль культурологического подхода в языковом образовании. // Вестник Карагандинского университета. Серия Педагогика. – 2009. – №3 (55) – С. 177-181.

10. Ленарт И., Марковина И.Ю., Эндроди О. Вербальный образ мира у детей дошкольного возраста: кросскультурное русско-венгерское сопоставление на основе словесных ассоциаций. // Вестник Томского государственного университета. Филология. – 2021. – 72: 91-118. doi: 10.17223/19986645/72/5

11. Макарова А.В. Язык и культурный образ: сущность понятия. // Вестник Челябинского государственного университета. Филология. Искусствоведение. – 2011. – 33 (248): 243-245.

12. Никонова Н.И., Залуцкая С.Ю. Патриотическое воспитание учащихся-билингвов на уроках литературы: диалог культур. // Перспективы науки и образования. – 2022. – 9 (2): 288-301. doi: 10.32744/pse.2022.2.17

13. Попова З.Д., Стернин И.А. Язык и национальная картина мира. – Москва-Берлин: Директ-Медиа, 2015.

14. Реан А.А., Коновалов И.А. Социально-когнитивные представления (образы) подростков о различных социальных группах. // Социальная психология и общество. – 2018. – 9 (2): 60-80. doi:10.17759/sps.2018090205

15. Таскаева А.В. Лингвокультурный образ «детектив»: (на материале детективных романов Артура Конан Дойла о Шерлоке Холмсе и Агаты Кристи об Эркюле Пуаро). – Челябинск: Энциклопедия, 2013.

16. Трофимова Е.Л. Современные представления студентов о роли гражданина. Baikal Research Journal. – 2017. – 8 (1). doi: 10.17150/2411-6262.2017.8(1)27

17. Тьерри Л. Социальная и культурная адаптация: сущность и функции. Всероссийский журнал научных публикаций. – 2011. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/sotsiokulturnaya-adaptatsiya-suschnost-i-funktsii-1. Дата обращения: 01 сентября 2024 г.

18. Уфимцева Н.В. Языковое сознание: динамика и изменчивость. – Москва: Просвещение, 2011.

19. Халупо О. И. Лингвокультурологические аспекты взаимодействия субъектов национальных коммуникативных пространств: дис. ... доктора филологических наук: 10.02.19. – Уфа: Башкирский государственный университет, 2016.