tilTiltanymTiltanym2411-60762709-135XИнститут языкознания имени А.Байтурсынулы КН МОН РК10.55491/2411-6076-2023-2-74-81til-828Research ArticleСтатьи2020-2022 ЖЫЛДАРЫ COVID-19 ПАНДЕМИЯ КЕЗЕҢІНДЕГІ ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ ЛЕКСИКА-СЕМАНТИКАЛЫҚ ЖҮЙЕСІНІҢ ӚЗГЕРІСТЕРІCHANGES IN THE LEXICAL AND SEMANTIC SYSTEM OF THE KAZAKH LANGUAGE DURING THE COVID-19 PANDEMIC IN 2020-2022https://orcid.org/0000-0001-8540-8264АмирбековаА.AmirbekovaА.

Кандидат филологических наук

Алматы

Almaty

marghan01@mail.ruhttps://orcid.org/0000-0001-9653-5189ЕсеноваК.YesenovaК.

Алматы

Almaty

kalbike65@mail.ruhttps://orcid.org/0000-0002-6259-4161ИшпекбаевЖ.IshpekbayevZh.

Алматы

Almaty

kalbike65@mail.ruhttps://orcid.org/0000-0002-4861-1893ИсмаиловаФ.IsmailovF.

Алматы

Almaty

Институт языкознания имени А. БайтурсынулыКазахстанA. Baitursynuly Institute of LinguisticsKazakhstanКазахский национальный педагогический университет имени АбаяКазахстанAbai Kazakh National Pedagogical UniversityKazakhstan20233006202302TILTANYM7481Copyright © Амирбекова А., Есенова К., Ишпекбаев Ж., Исмаилова Ф., 20232023Амирбекова А., Есенова К., Ишпекбаев Ж., Исмаилова Ф.Amirbekova А., Yesenova К., Ishpekbayev Z., Ismailov F.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.tiltanym.kz/jour/article/view/828

Мақалада 2020-2022 жылдары пандемия кезінде қазақ тілінің сҿздік қорына енген сҿздердің лексикалық қабатты толықтыру жҥйесі зерттелді. Институционалды дискурс кеңістігінде ҽсіресе медицина саласына кҿп енген терминдер типтеріне қарай ажыратылды. «Qazcorpus.kz» электронды ресурсы арқылы ковид-лексемалардың жиілігі анықталды. Сҿзжасамдық доминант болатын ковид, корона, карантин сҿздерінен жасалған жаңа кҥрделі сҿздердің лексика-семантикалық сҿзжасамдық қҧрылымы зерттелді. Пандемия кезінде пайда болған ауруларды сипаттайтын жаңа перифразалардың жасалымы анықталды. Карантин кезеңінде жазылған БАҚ мақалаларының тақырыптары мен ақындардың ҿлеңдеріне талдау жасалды. Жаңа терминдер тақырыптық топтарға ажыратылды: терапиялық термин, санитарлы-гигиеналық термин, қоғамдық-саяси термин, ағартушылық термин, психологиялық термин. Сондай-ақ окказионал қолданыстардың белсенділігі, жаңа бейнелі қолданыстардың прагматикалық уҽжі қарастырылды. Кірме неологизмдердің гибрид сҿздерге айналуы анықталды. Пандемия кезіндегі кҿңіл айту лебіздері, фобиялық эмоционалды лексиканың кҿбею факторларын анықтай отырып, қоғамдағы ҿзгерістер ең алдымен тілде айқын кҿрініс табатынын растайтын дҽлелдер ҧсынылды. Мақала материалдары ретінде БАҚ пен Интернеттің жаңа лексикасы алынды. Ҽлеуметтік желідегі жаңа қолданыстар алынды.

The research paper examines the system of replenishment of the lexical layer of words that entered the lexicographic structure of the Kazakh language during the pandemic of 2020-2022. In the space of institutional discourse, terms that have actively entered the field of medicine have been identified. With the help of an electronic resource "Qazcorpus.kz" the frequency of covid lexemes was determined. The lexico-semantic word-formation structure of new complex words, which are dominated by the covid words, crown, quarantine has been studied. The creation of new periphrases describing diseases that arose during the pandemic was discovered. The topics of media articles and poems of poets written during the quarantine period were analyzed. The new terms were divided into thematic groups: therapeutic term, sanitary and hygienic term, socio-political term, educational term, and psychological term. The activity of occasional words and the pragmatic motive of new figurative expressions were also considered. It is established that a number of neologisms were translated by hybrid words. It was revealed the frequency of words of condolence during the pandemic, and an increase in phobic emotional vocabulary. It is confirmed that changes and global situations in society are primarily clearly expressed in language. As the materials of the paper, new covid lexemes from the media and the social network were collected.

тажтажалкарантинкоронавирусcovidнеологизмязык СМИtagtazhalquarantinecoronaviruscovidneologismmedia languageСтатья написана на основе научного проекта на тему ИРН АР14870178 (государственный регистрационный номер 0122РК00597) «Языковой контент казахского общества: изменения и обновления (период пандемии: 2020-2022 гг.)".The article is based on a scientific project on the topic of IRN AR14870178 (state registration number 0122RK00597) "Language content of Kazakh society: changes and updates (pandemic period: 2020-2022)".ReferencesГроменко Е.С. (2021) О «ковидно-коронавирусных» процессах в русском языке 2020 года / Studia Slavica Volume 65: Issue 1 Dec 2021Kazakhstan and Covid-19: media, culture, politics.(2021) – Almaty: Publishing house "Deluxe printing", 2021 – 365 Sydykov Y. (2021) Distance learning during the pandemic-Nur-Sultan: introduction of L. N. Gumileva, 20207. – 435 р.Қазақстан жҽне Covid-19: Медиа, мҽдениет, саясат. (2021) – Алматы: «Deluxe Printery» баспасы, 2021 – 365 бет.Piyazbayeva,. Davis B. M. (2021) Neologism that appeared in the lexicon of Kazakhstan during the coronavirus pandemic / Tiltanym, 2021/2 – 152 P..Сыдыков Е. (2020) Пандемия кезеңіндегі қашықтан оқыту – Нур-Султан: ЕНУ имени Л.Н. Гумилева, 2020. – 435 с.Khasenov B. R., Adilova A. S., Z. K. Kartova (2022) Lexical innovations and semantic changes in the period of the Covid-19 pandemic: associative Survey //Bulletin of Toraigyrov university. – Philological series – ISSN 2710-3528. № 2. 2022.Пиязбаева А. Б., . Дэвис Б. М. (2021) Коронавирустық пандемия кезінде қазақстандықтардың лексиконында пайда болған неологизмдер / Тілтаным, 2021/2 – 152 б.Madiyeva G. B., Alym G. (2022) Linguocultural aspects of neologisms in the English-language Press / / Bulletin of WKU 2(86) – 2022. – 111-121 pХасенов Б. Р., Адилова А. С., З. К. Картова (2022) Covid-19 пандемиясы кезеңіндегі лексикалық инновациялар жҽне семантикалық ҿзгерістер: ассоциативті сауалнама //Торайғыров университетінің Хабаршысы. – ISSN 2710-3528 Филологиялық сериясы. – № 2. 2022Pazilova B. A. (2021) The use of innovative technologies in distance learning// Collection of materials of the international scientific and practical online conference "independence and languages: actual problems of teaching foreign languages in non-linguistic specialties". – Almaty, 2021 – 282Мадиева Г.Б., Алым Г. (2022) Ағылшын тіліндегі баспасҿздегі неологизмдердің лингвомҽдени аспектілері // БҚУ Хабаршысы. – 2(86) – 2022 – 111 -121 бCovidiots? Quarantinis? (2020) Linguist explains how COVID-19 has infected our language. "Yes," he said. https://www.cbc.ca/radio/thecurrent/the-current-for-april-22-2020-1.5540906/covidiots-quarantinis-lin-guist-explains-howcovid-19-has-infected-our-language-1.5540914.Пазилова Б.А. (2021) Қашықтықтан оқытуда инновациялық технологияларды қолдану// «Тҽуелсіздік жҽне тілдер: тілдік емес мамандықтарда шетел тілдерін оқытудың ҿзекті мҽселелері» атты халықаралық ғылыми тҽжірибелік онлайн конференцияның материалдар жинағы. – Алматы, 2021 – 282 бет.Zheltukhina M. R., Paramonova D. V. (2020) Image of Russia in the era of coronavirus: verbal American, British and Spanish media transmission. Actual problems of philology and pedagogical linguistics. 2020 №3 –22-32.Covidiots? Quarantinis? (2022) Linguist explains how COVID-19 has infected our language. Доступно по: https://www.cbc.ca/radio/thecurrent/the-current-for-april-22-2020-1.5540906/covidiots-quarantinis-lin-guist-explains-howcovid-19-has-infected-our-language-1.5540914.Babina L. V. (2020) Neologisms of the English language: representing the region of knowledge, principles and mechanisms of creation. Actual problems of philology and pedagogical linguistics. 2020 №3 –72-81.Желтухина М.Р., Парамонова Д.В. (2020) Образ России в эпоху коронавируса: вербальная американская, британская и испанская медиатрансляция. Актуальные проблемы филологии и педагогической лингвистики. – 2020; 3:22-32.Nolle J., Hartmann S., Tinits P. (2020) Language evolution research in the year 2020. Language Dynamics and Change. 2020 № 3 –26.Бабина Л.В. (2020) Неологизмы английского языка: репрезентируемые ими области знания, принципы и механизмы создания. Актуальные проблемы филологии и педагогической лингвистики. – 2020;3:72-81.Russian language coronavirus epochs. (2021) – St. Petersburg: Institute of linguistic Studies, RAS. 2021 –550 p.Nolle J., Hartmann S., Tinits P. (2020) Language evolution research in the year 2020. Language Dynamics and Change. – 10 (2020):3-26.Nolle J., Hartmann S., Tinits P. (2020) Language evolution research in the year 2020. Language Dynamics and Change. – 10 (2020):3-26.Словарь русского языка коронавирусной эпохи. (2021) – Санкт-Петербург: Институт лингвистических исследований РАН, 2021 – 550с.Словарь русского языка коронавирусной эпохи. (2021) – Санкт-Петербург: Институт лингвистических исследований РАН, 2021 – 550с.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.