tilTiltanymTiltanym2411-60762709-135XИнститут языкознания имени А.Байтурсынулы КН МОН РКtil-369Research ArticleСтатьиСходство и общность мотива в мифологических эпосах тюркского мира и эпопее "Калевала"Türk dünyasi mitik destanlarinda ve kalevala destanindaki sağaltma motifinin benzer ve ortak yönleriАбдурреззакА. О.AbdurrezzakA. O.

Али Осман Абдурреззак, доцент

Ali Osman Abdurrezzak, Yrd. Doç. Dr.

201728072022038488Copyright © Абдурреззак А.О., 20222022Абдурреззак А.О.Abdurrezzak A.O.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.tiltanym.kz/jour/article/view/369

   Помимо стереотипов в эпосах, типом считается человек (люди), действующий в рамках определенных шаблонов и обладающий характерной чертой поведения, которое они демонстрируют. В то время как центральная фигура, несущая характер главного героя в эпосе, называется архетипом, герои эпоса находятся в центре паттерна, называемого стереотипом. Типовая особенность, в которой они участвуют, варьируется в зависимости от поведения, которое они демонстрируют. Такие классификации, как мудрый, женщина, мать, помощник, контргерой (враг /соперник), предатель, центральный герой, трагический, также указывают на существование контрастов в эпической структуре. В отличие от вспомогательного типа наличие врага и типа предателя связано с существованием противостояния добра и зла и взаимодополняемости противоположностей. В данном исследовании выявлены типологически похожие и разные аспекты мифологического эпоса тюркского мира и эпоса «Калевала». Тот факт, что сходства больше, чем различий, можно объяснить общими характеристиками шаблонного поведения и персонажей в эпосах в целом.

   Destanlardaki kalıp ifadelerin yanı sıra belli kalıplar içerisinde hareket eden, sergilemiş olduğu davranışlar ile karakteristik niteliğe sahip olan kişi(ler) tip olarak değerlendirilir. Destanlarda baş kahraman özelliğini taşıyan merkez figür arketip olarak adlandırılırken, destan kahramanları sterotip olarak adlandırılan kalıp olayların merkezinde yer alırlar. Göstermiş oldukları davranışlara göre dâhil oldukları tip özelliği de değişiklik göstermektedir. Bilge, alperen, kadın, anne, yardımcı, karşı kahraman (düşman/rakip), hain, merkez kahraman, trajik tipleri gibi sınıflandırmalar destan yapısı içerisinde zıtlıkların varlığına da işaret etmektedir. Yardımcı tipin karşısında düşman ve hain tipinin olması iyi-kötü karşıtlığının varlığına ve zıtlıkların birbirlerini tamamlayıcı özelliği ile ilişkilidir. Bu çalışmada Türk dünyası mitolojik destanları ile Kalevala destanının tipolojik açıdan benzer ve farklı yönleri ortaya konulmuştur. Benzerliklerin farklılıklardan fazla oluşu da destanların genelinde şablon davranış ve karakterlerin ortak özelliklere sahip oluşu ile açıklanabilir.

архетипыстереотипытип мудроготип сильноготип женщинытип помощникатип врагаArchetypestereotypewise typebrave typewoman typehelper typeenemy typeReferencesAlho O., Hawkins H., Vallisaari P. (1997). Finland a cultural encyclopedia. Helsinki. Finnish Literature Society. – P. 18-24.Alho O., Hawkins H., Vallisaari P. (1997). Finland a cultural encyclopedia. Helsinki. Finnish Literature Society. – P. 18-24.Boratav P. N. (2000). Halk Edebiyatı Dersleri, M. Sabri Koz (Ed.). – İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. – P. 10-15.Boratav P. N. (2000). Halk Edebiyatı Dersleri, M. Sabri Koz (Ed.). – İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. – P. 10-15.Dilek İ. (2002). Altay Destanları. I. –Ankara: TDK Yayınları. – P. 74-78.Dilek İ. (2002). Altay Destanları. I. –Ankara: TDK Yayınları. – P. 74-78.Ergun M., Aça M. (2004).Tıva Destanı. I. –Ankara: TDK Yayınları. – P. 32-35.Ergun M., Aça M. (2004).Tıva Destanı. I. –Ankara: TDK Yayınları. – P. 32-35.Ergun M., Aça M. (2005).Tıva Destanı. II. –Ankara: TDK Yayınları. – P. 45-55.Ergun M., Aça M. (2005).Tıva Destanı. II. –Ankara: TDK Yayınları. – P. 45-55.Gülensoy T. (2002). Manas Destanı. –Ankara: Akçağ Yayınları. – P. 10-15.Gülensoy T. (2002). Manas Destanı. –Ankara: Akçağ Yayınları. – P. 10-15.Hufford J. D. (2007). Halk Hekimleri M. Sever (Çev.). –Millî Folklor, 19 (73). – P. 73-80Hufford J. D. (2007). Halk Hekimleri M. Sever (Çev.). –Millî Folklor, 19 (73). – P. 73-80Kapla M. (2010). Geleneksel Tıbbın Yeniden Üretim Sürecinde Kadın. –Ankara: Ankara Üni. Yayınları. – P. 25-32.Kapla M. (2010). Geleneksel Tıbbın Yeniden Üretim Sürecinde Kadın. –Ankara: Ankara Üni. Yayınları. – P. 25-32.Leland C. G. (1891). Gypsy Sorcery And Fortune Tellıng Illustrated By Incantatıons, Specımens Of Medıcal Magıc, Anecdotes, Tales by Late President of the Gypsy-Lore Society. – London: T. Fisher Unwin. – P. 52-57.Leland C. G. (1891). Gypsy Sorcery And Fortune Tellıng Illustrated By Incantatıons, Specımens Of Medıcal Magıc, Anecdotes, Tales by Late President of the Gypsy-Lore Society. – London: T. Fisher Unwin. – P. 52-57.Lönnrot E. (1965). Kalevala-Fin Destanı (Runo 1–25). Obuz L; Obuz M. (Çev.). – Ankara: Balkanoğlu Matbaacılık. – P. 75-81.Lönnrot E. (1965). Kalevala-Fin Destanı (Runo 1–25). Obuz L; Obuz M. (Çev.). – Ankara: Balkanoğlu Matbaacılık. – P. 75-81.Naskali, E. G. (1999).Altay Destanı-Maaday Kara. –İstanbul: YKY. – P. 75-85.Naskali, E. G. (1999).Altay Destanı-Maaday Kara. –İstanbul: YKY. – P. 75-85.Ocak Y. (2000). Alevi ve Bektaşi İnançlarının İslam Öncesi Temelleri. – İstanbul: Ucuşim. Yayınları. – P. 17.Ocak Y. (2000). Alevi ve Bektaşi İnançlarının İslam Öncesi Temelleri. – İstanbul: Ucuşim. Yayınları. – P. 17.Üçüncü K. (2006). Kazak Türklerinin Kahramanlık Destanı - Alpamış. –İstanbul: Töre Yayın Grubu. – P. 85-90.Üçüncü K. (2006). Kazak Türklerinin Kahramanlık Destanı - Alpamış. –İstanbul: Töre Yayın Grubu. – P. 85-90.Yıldız N. (1995). Manas Destanı (W. Radloff) ve Kırgız Kültürü ile İlgili Tespit ve Tahliller. –Ankara: TDK Yayınları. – P. 56.Yıldız N. (1995). Manas Destanı (W. Radloff) ve Kırgız Kültürü ile İlgili Tespit ve Tahliller. –Ankara: TDK Yayınları. – P. 56.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.